డిజిటల్ విప్లవం దెబ్బకు మాయమైన వస్తువులు – పోస్టుకార్డు నుంచి టీవీ వరకూ!

కాలం ఎవరి కోసం ఆగదు. కాలంతో పాటు మన జీవనశైలి, అలవాట్లు, అవసరాలు వేగంగా మారిపోతుంటాయి. ఒక్కసారి వెనక్కి తిరిగి చూస్తే మాత్రం ఈ మార్పుల వేగం ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించక మానదు.

2000 సంవత్సరానికి స్వాగతం పలుకుతూ స్నేహితులకు గ్రీటింగ్ కార్డులు పంపిన వారు అప్పట్లో కోట్ల సంఖ్యలో ఉండేవారు. కానీ నేడు అదే శుభాకాంక్షలు బొటన వేలి ఒక్క క్లిక్‌తో క్షణాల్లో చేరుతున్నాయి. పోస్టుబాక్స్ దగ్గర నిలబడి ఉత్తరం కోసం ఎదురు చూసిన రోజులు, ఇన్లాండ్ లెటర్లలో నాలుగు ముక్కు రాసిన క్షేమ సమాచారాలు ఇప్పుడు కేవలం జ్ఞాపకాలుగానే మిగిలిపోయాయి.
2000 నాటి ప్రపంచానికి, నేటి 2025 ప్రపంచానికి మధ్య మహా సముద్రమంత వ్యత్యాసం ఉంది.

డిజిటల్ మీడియాలో గత రెండు దశాబ్దాలుగా చోటు చేసుకున్న సాంకేతిక, సామాజిక మార్పులను గమనిస్తే… ఈ 25 ఏళ్ల ప్రయాణంలో మనం కోల్పోయిన భావోద్వేగాలు, పొందిన సౌకర్యాలను విశ్లేషించాల్సిన సమయం వచ్చింది. ఈ మార్పులు కేవలం టెక్నాలజీకే పరిమితం కాకుండా, సమాజపు మూలాలను కూడా మార్చేశాయి.

జ్ఞాపకాల పెట్టే: 2000కి ముందు జీవనశైలి

2000 సంవత్సరానికి ముందు భారతదేశంలో సమాచార మార్పిడి నెమ్మదిగా సాగినా, ఎంతో ఆత్మీయంగా ఉండేది. ప్రతి వీధిలో ఎర్రటి పోస్టుబాక్స్ కనిపించేది. ఇంట్లో టెలిఫోన్ ఉండటం ఒక లగ్జరీగా భావించేవారు.
వార్తల కోసం ఉదయం పేపర్, వినోదం కోసం రేడియో లేదా బ్లాక్ అండ్ వైట్ టీవీ కోసం ఎదురు చూడటం రోజువారీ దినచర్య. ఒక ఉత్తరం ఇంటికి వస్తే ఆ ఇంట్లో పండగ వాతావరణం నెలకొనేది. అయితే 21వ శతాబ్దం మొదటి పాతికేళ్లలో మన ఇళ్లు, అలవాట్లు ఇలా పూర్తిగా మారిపోతాయని ఎవరూ ఊహించలేదు.

దశాబ్దాల వారీగా కనుమరుగైన వస్తువులు

2000–2003: పోస్టల్ యుగానికి చరమగీతం

ఈ కాలంలో మొబైల్ ఫోన్లు సామాన్యుల జీవితాల్లోకి అడుగుపెట్టాయి. ఎస్ఎంఎస్ సేవలతో పోస్టుకార్డులు, ఇన్లాండ్ లెటర్ల వినియోగం తగ్గడం మొదలైంది. పోస్టుబాక్స్ వద్ద ఉండే సందడి మెల్లగా తగ్గిపోయింది.

2004–2006: డైరీలు, అడ్రెస్ బుక్స్ మాయం

మొబైల్ ఫోన్ల మెమొరీ పెరగడంతో టెలిఫోన్ డైరీలు, అడ్రెస్ బుక్స్ అవసరం లేకుండా పోయాయి. చిరునామాలు, ఫోన్ నంబర్లు గుర్తుపెట్టుకోవాల్సిన అవసరం తగ్గిపోయింది.

2007–2009: పేజర్లు, కాయిన్ బూత్లకు ముగింపు

ఒకప్పుడు స్టేటస్ సింబల్‌గా ఉన్న పేజర్లు కనుమరుగయ్యాయి. అదే సమయంలో ప్రతి కూడలిలో కనిపించే పీసీవో కాయిన్ బూత్లు మూతపడ్డాయి. ఒక రూపాయి నాణెంతో మాట్లాడే సంస్కృతి చరిత్రగా మారింది.

2010–2015: సీడీలు, డీవీడీలు, కాగితపు టికెట్లు గల్లంతు

ఇంటర్నెట్ వేగం పెరగడంతో ఫ్యాక్స్ స్థానంలో ఈమెయిల్స్ వచ్చాయి. సీడీలు, డీవీడీలు స్ట్రీమింగ్ ప్లాట్‌ఫాంలకు మారాయి. రైలు, బస్సు టికెట్లు మొబైల్ స్క్రీన్‌కే పరిమితమయ్యాయి.

2016–2025: నగదు రహిత డిజిటల్ యుగం

యూపీఐ, డిజిటల్ చెల్లింపుల విప్లవంతో పెద్ద వాలెట్లు అవసరం లేకుండా పోయాయి. ఫోటో ఆల్బమ్ల స్థానాన్ని ఫోన్ గ్యాలరీలు, క్లౌడ్ స్టోరేజ్ ఆక్రమించాయి. చేతిరాత నోట్లు, మాన్యువల్ గడియారాలు, గోడ క్యాలెండర్లు కూడా అరుదైనవిగా మారుతున్నాయి.

సౌకర్యాలు పెరిగాయి… భావోద్వేగాలు తగ్గాయి

ఈ మార్పులు జీవితాన్ని సులభతరం చేశాయన్నది నిజం. సమాచార మార్పిడి వేగవంతమైంది. సమయం ఆదా అయ్యింది.
కానీ ఈ ప్రయాణంలో కొన్ని విలువైన అనుభూతులు కోల్పోయాం.

• అమ్మ చేతిరాత: ఉత్తరంలో కనిపించే ఆ అక్షరాల స్పర్శ, వాట్సాప్ ఎమోజీల్లో కనిపించడం లేదు.

• ఎదురు చూపులు: పోస్టుమ్యాన్ కోసం ఎదురు చూసే ఆతృత ఇప్పుడు లేదు.

• సామాజిక అనుబంధం: కాయిన్ బూత్ లేదా పోస్టుబాక్స్ దగ్గర జరిగే మాటామంతీ ఇప్పుడు మొబైల్ స్క్రీన్‌కే పరిమితం.

కాలంతో పాటు మార్పు… జ్ఞాపకాలుగా నిలిచే పాత జీవితం

గత 25 ఏళ్లలో మనం కోల్పోయినవి కేవలం వస్తువులు మాత్రమే కాదు. అవి ఒక తరం జీవన విధానానికి ప్రతీకలు.
2000తో ఒక జీవితం ముగిసితే, 2025 నాటికి మరో సరికొత్త డిజిటల్ జీవితం ప్రారంభమైంది.
టెక్నాలజీ వేగంతో ముందుకు సాగడం అవసరమే. కానీ ఆ పాత వస్తువులతో ముడిపడిన తీపి జ్ఞాపకాలు మాత్రం కాలాన్ని దాటి మన మనస్సుల్లో నిలిచిపోతాయి.